Hoài Sơn (Củ Mài) | Vị thuốc bổ được ứng dụng nhiều trong thực tiễn

Hoài Sơn-Củ Mài

“Ai mua bánh Củ Mài không?”. Đây là giai điệu quen thuộc của bất kì ai đi lễ hội Chùa Hương. Bánh Củ Mài ăn rất ngon, được chế biến khá đơn giản. Tuy nhiên, ít ai đó biết rằng, Củ Mài chính là tên của vị thuốc Hoài Sơn. Vị thuốc này được ứng dụng rất nhiều trong thực tiễn.

Ở bài viết này, Sức khỏe mỗi ngày cùng Healthy CT (HCT) sẽ chia sẻ những tác dụng và ứng dụng của vị thuốc Hoài Sơn  cũng như Củ Mài trong thực tiễn.

bánh củ mài ở lễ hội Chùa Hương-Một sản phẩm từ Hoài Sơn

Bánh Củ Mài

Một số thông tin về Hoài Sơn

Theo các tài liệu công bố, Hoài Sơn có:

  • Tên khoa học: Dioscorea Persimilis Prain et Burk.
  • Tên thường gọi: Sơn dược, Khoai mài, Củ mài, Chính hoài.
  • Thuộc Họ: Củ nâu (Duoscoreaceae)

Hoài Sơn, Củ Mài

Củ Mài 

Mô tả cây Hoài Sơn

Hoài Sơn (củ Mài) là loài dây leo trên mặt đất, có thân và củ. Củ có thể dài 1m, đường kín 2-10cm với nhiều rễ con. Thân cây nhẵn hơi có góc cạnh, kẽ lá có mọc những củ con gọi là dái củ mài hay thiên hoài.

Lá đơn mọc đối hoặc có khi so le, đầu lá nhọn phía cuống hình tim.

Phiến lá dài 8-10 cm, rộng 6-8cm. Cuống dài 1,5-3,5cm.

Hoa đực và cái khác gốc. Quả khô có 3 cạnh và có dìa. Mùa hoa vào tháng 7-8, mùa quả tháng 9-11.

Cây Hoài Sơn-Củ Mài

Cây Củ Mài

Hoài Sơn phân bố ở đâu?

Trước kia Hoài Sơn mọc hoang ở khắp vùng rừng núi, đồng bằng nước ta. Thường được nhân dân đi đào ăn để chống đói sen kẽ vào trong các vụ mùa. Vì vậy nguồn củ mài trong tự nhiên dần trở nên khan hiếm. Trước đây, những năm 1995-1996 Củ Mài dễ thấy tại các vùng nông thôn. Nhưng đến nay lại rất ít thấy bóng dáng Củ Mài ở những nơi đây.

Vì vậy hiện nay, Củ Mài được tập trung trồng thành các trang trại, vườn tập trung. Đây là phương pháp giúp thu hoặc và chế biến thuận lợi hơn.

Thu hoạch và chế biến Hoài Sơn

Mùa thu hoạch Củ Mài được chi thành 2 vụ. Đó là mùa thu đông (tháng 10-11) và mùa xuân (tháng 3-4).

Muốn thu hoạch được Hoài Sơn đạt tiêu chuẩn xuất khẩu phải trải qua các quy trình chế biến nghiêm ngặt và phức tạp. Dưới đây là các bước để thu hoạch Hoài Sơn:

  • Bước 1: Đào củ mài về, rửa sạch đất, gọt vỏ.

  • Bước 2: Sấy diêm sinh lần 1

Xếp củ mài thành hình cũi lợn trong lò sấy. Sử dụng diêm sinh với tỉ lệ 2kg diêm sinh cho 110kg củ mài. Sấy 2 ngày, 2 đêm sau đó ủ lại thêm 1 đêm. Thành phẩm thu được mang đi sấy nhẹ hoặc phơi nắng cho khô.

Tiếp đó mang đi ngâm nước lã 2 ngày, 2 đêm rồi rửa sạch, phơi nắng cho khô.

  • Bước 3: Sấy diêm sinh lần thứ 2

Tiếp tục sấy diêm sinh trong lò với tỉ lệ 100kg củ mài với 1kg diêm sinh. Lần này tiến hành sấy 1 ngày, 1 đêm. Cho đến khi củ mài mềm như chuối chín, nếu không được sấy lại.

Sau khi sấy xong, ủ trong vại ẩm.  Sau 1 ngày, 1 đêm mang củ mài ra sửa lại cho đều đặn, phơi nắng và sấy khô nhẹ. Tiếp tục sửa và phơi thật khô. Nhúng hoài sơn khô thật nhanh vào nước sau đó lấy ra dùng dấy ráp đánh cho bóng.

  • Bước 4: Sấy diêm sinh lần thứ 3

Sấy theo tỉ lệ 100kg củ mài dùng 200g diêm sinh, sấy trong 1 ngày 1 đêm. Trước khi đóng hòm thành phẩm tiến hành phân hạng.

Dựa vào cân nặng tiêu chuẩn mà người ta phân ra nhiều hạng. Theo tiêu chuẩn tính với 500g Hoài Sơn. Từ 1-4 khúc là loại 1, từ 4-6 khúc là loại 2, 6-8 khúc loại 3, 8-10 khúc loại 4, 10-12 khúc loại 5 và 12-14 khúc nửa kg là loại 6.

Trải qua 3 lần sấy diêm sinh trên Hoài Sơn đã đủ tiêu chuẩn về chất lượng cũng như hình dáng phục vụ cho việc xuất khẩu ra nước ngoài. Nếu chỉ để sử dụng không làm thương mại thì chỉ cần thực hiện Bước 1 sau đó mang đi bảo quản, sử dụng là được.

Thành phần hóa học Hoài Sơn

Các nghiên cứu khoa học chỉ ra rằng trong Củ Mài có chứa:

  • Tinh bột…………………………..63,25%
  • Chất béo………………………… 0,45%
  • Chất protit……………………… 6,75%

Ngoài ra người ta còn tìm thấy trong Củ Mài những chất sau: Muxin, allantoin, axit amin, acginin, choline, mantaza là men tiêu hóa mantoza và chất saponin có nhân sterol.

Tác dụng dược lý của Hoài Sơn

Theo các nguồn phân tích, nghiên cứu về thành phần hóa học, Hoài Sơn có những tác dụng:

  • Có tính chất bổ. Chất Muxin trong củ mài dễ hòa tan trong nước; trong điều kiện axit loãng và nhiệt độ (điều kiện trong dạ dày) phân giải thành chất proti và hydrat cacbon. 
  • Ở nhiệt độ 45-55oC khả năng thủy phân chất đường của men trong củ mài rất cao. Trong axit loãng trong 3 giờ có thể tiêu hóa 5 lần trọng lượng đường.
  • Hỗ trợ điều trị bệnh tiểu đường. Nhật Bản đã dùng Hoài Sơn chữa khỏi một trường hợp đi đái đường đã dùng Insulin không khỏi.

Theo đông Y, Hoài Sơn có vị ngọt tính bình bổ vào 4 kinh tỳ vị, phế và thận. Có tác dụng mạnh bổ tỳ vị, chi tả, bổ phế thận, sinh tân chỉ khát bình suyễn, sáp tinh. Dùng chữa tả lỵ lâu ngày, tiêu khát, hư hao sinh ho, di tinh, đới hạ, tiểu tiện nhiều lần.

Các ứng dụng của Hoài Sơn trong thực tiễn

Ứng dụng đầu tiên của Hoài Sơn là làm thức ăn. Từ xa xưa ông cha ta đã sử dụng Củ Mài như một thức ăn chống đói những này vụ mùa chưa tới. Hiện nay, bánh Củ Mài cũng được coi là đặc sản ở Chùa Hương. Ai ai tới đây cũng mua phần quà từ bánh Củ Mài mang về.

Trong y học, Hoài Sơn được ứng dụng làm dược liệu cho nhiều bài thuốc. Đặc biệt là từ Đông Y.

Ứng dụng Hoài Sơn trong các bài thuốc Đông Y

Tùy thuộc vào mục đích sử dụng mà được dùng trực tiếp hoặc kết hợp với các vị thuốc khác.

Một số các bài thuốc từ Hoài Sơn:

  • Dùng trực tiếp chữa tả lỵ, di tinh, tiểu tiện nhiều lần: ngày sử dụng 10-20g dưới dạng thuốc sắc hoặc thuốc bột.
  • Bài thuốc chữa đi tiểu nhiều ở trẻ nhỏ: Hoài sơn, Bạch Phục Linh tán nhỏ trộn đều mỗi lần uống 8g.
  • Bài thuốc chữa mụn nhọt: Củ mài tươi giã nhỏ đắp trực tiếp trên mụn nhọt.
  • Thuốc bổ sử dụng trong bệnh dạ dày và ruột: Hoài Sơn 10g, Bạch Truật 8g, Phục Linh 6g, Ttrần Bì 5g, nước 400ml. Chia làm 2 lần uống trong ngày

Không chỉ trong Đông Y, hiện nay ngành dược phẩm & thực phẩm chức năng cũng đã sử dụng Hoài Sơn như một dược liệu trong nhiều loại thuốc.

Ứng dụng Hoài Sơn trong sản xuất Dược Phẩm và Thực Phẩm Chức Năng

Hiện nay, các sản phẩm từ Củ Mài được ứng dụng nhiều làm dược liệu. Các đơn vị sản xuất thực phẩm bảo vệ sức khỏe đã sử dụng với nhiều ứng dụng khác nhau.

Như Học Viện Quân Y đã ứng dụng Hoài Sơn cho các sản phẩm hỗ trợ các vấn đề Tiêu Hóa. Điển hình là những sản phẩm nổi bật đưới đây:

Nano Curcumin HP Học Viện Quân Y

Nano Curcumin HP Học Viện Quân Y với những thành phần: Nano Curcumin, Hoài Sơn, Cao Bạch Truật, Immunepath IP, Cao Khương Hoàng, Ô Tặc Cốt, Trần Bì, Hương Phụ.

Công dụng của Nano Curcumin HP:

  • Hỗ trợ viêm loét dạ dày, tá tràng.
  • Giúp các cơn đau do viêm loét, hạn chế các triệu chứng ợ chua, đầy hơi, trào ngược dạ dày và hỗ trợ chống oxy hóa.

thành phần trong nano curcumin hp của học viện quân y

Nano Curcumin HP Học Viện Quân Y

Cốm Dạ Dày Ami Progast Học Viện Quân Y

Sản phẩm Cốm Dạ Dày Ami Progast là một loại thuốc bột dành cho người bị dạ dày.

Với các thành phần: Mai Mực, Khương Hoàng, Hương Phụ, Cam Thảo BắcHoài SơnChỉ Xác, Mật Ong. Cốm Amiprogast có công dụng hỗ trợ điều trị viêm loét dạ dày, trào ngược dạ dày rất hiệu quả.

cốm dạ dày amiprogast của học viện quân y, hộp 20 gói

Cốm Dạ Dày Ami Progast

Thuốc Bột Dạ Dày Đơn Số 12 Bệnh Viện Quân Y 103

Là sản phẩm nội bộ từ Bệnh Viện Quân Y 103, Thuốc Bột Đơn Số 12 gồm các thành phần: Hoài Sơn, Mai Mực, Cam Thảo, Nghệ, Hương Phụ, Belladon.

Thành phần tương tự Cốm Dạ Dày Amiprogast. Đặc trị viêm loét dạ dày tá tràng. Trung hòa axit, giảm đau nhanh, đặc biệt hiệu quả với những người sử dụng rượu bia thường xuyên.

Thuốc Bột Đơn Số 12 Bệnh Viện Quân Y 103

Ngoài ra, Hoài Sơn còn được ứng dụng trong rất nhiều các sản phẩm bảo vệ sức khỏe khác.

(Chúng tôi sẽ liên tục cập nhật trong bài viết này…)

Mua Hoài Sơn Ở Đâu?

Bạn có thể mua Hoài Sơn từ Internet rất dễ dàng. Bởi xu thế mua hàng Online đang phát triển ở Việt Nam. Bởi nhanh gọn, tiết kiệm và rất tiện lợi. Tuy nhiên, bạn nên lựa chọn hình thức mua hàng COD – được kiểm tra trước khi thanh toán để an toàn hơn. Tránh mua phải hàng kém chất lượng.

Giá Hoài Sơn sơ chế thô dao động phụ thuộc vào chất lượng cũng như hạng đã chia.

Đối với Hoài Sơn hạng nhất từ 1-4 khúc/500g trên thị trường có giá khoảng 500.000đ/kg. Giá sẽ giảm dần từ hạng 1-6. Các bạn có thể lựa chọn phân khúc phù hợp với túi tiền của mình.

Kết lại, Củ Mài là một loại cây có rất nhiều ứng dụng trên thực tiễn. Qua bài viết này, Sức khỏe mỗi ngày cùng Healthy CT (HCT) hi vọng đã chia sẻ được những kiến thức hữu ích về loài thực vật này.

“Bài viết được tham khảo tài liệu Những Cây Thuốc Và Vị Thuốc Việt Nam của tác giả Đỗ Tất Lợi”


Tin tức liên quan:

 

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *

Call Now Button
1
Bạn cần hỗ trợ ?